بازگشت

2-تاريخ مختصر شهرستان بجنورد [1]   - پيشينه و سابقه تاريخي منطقه بجنورد بر اساس پژوهشهاي باستان شناسي و مطالعات اسناد و مدارك تاريخي و به استناد غارو تپه هاي مكشوفه به 5000  سال پيش مي رسد و نيز  ويژگيهاي سفالهاي مكشوفه بجنورد  با مشخصات سفالهاي چشمه علي دامغان و تپه حصار برابري مي كند در طي اواخر هزاره دوم و اوايل هزاره اول قبل از ميلاد در سرتا سر منطقه بجنورد از جرگلان تا دشتهاي مانه و سملقان اقوامي با مشخصات سفال خاكستري سكونت داشته اند .درهمين زمان در بخش مانه و سملقان ، تپه هاي خان و شهر آوا نيز  اقوامي ساكن بوده اند  .

در دوران ماد و هخامنشي " پرثوه " يا پارت مشتمل بر شمال خراسان و قسمتي از مازندران كنوني و يكي از ساتراپي هاي  20 گانه بوده و بجنورد بخشي از ساتراپي پارت بوده است . از دوران اشكانيان 27 زيستگاه در شهرستان بجنورد شناسايي شده است  و به استناد كتب معتبر از جمله كتاب " ايران باستان "  نوشته مرحوم پيرنيا و كتاب "تاريخ سيستان و حواشي آن" به قلم مرحوم بهار,  بجنورد جزو ولايات پارت محسوب مي شده است . شهر چرمغان متصل به جنوب شهر كنوني بجنورد كه در دوره مغول ويران شده يادگارهاي دوران ساساني را در خود دارد . آتشكده اسپاخو نيز متعلق به همين دوران است . بعد از ظهور اسلام با باز شدن دروازه هاي ايران بر روي اين دين مبين , اين شهرستان نيز هم جهت با ديگر نقاط تحت تاثير  فرهنگ انسان ساز اسلام قرار گرفت . در سالهاي آغازين قرن دوم هجري اين منطقه جزئي از قلمرو طاهريان محسوب مي شد .

 در دوران اسلامي قسمتهاي عمده اي از منطقه بجنورد آباد و مسكوني بوده است كه در سفرنامه هاي معروف
مثل سفرنامه " ابودلف " و كتاب " نزهه القلوب "حمدا … مستوفي به  گوشه هايي از سابقه تاريخي اين منطقه در دوران اسلامي اشاراتي رفته است .

در نيمه هاي قرن سوم هجري با تسلط دولت صفاريان بر طاهريان راه  يورش يعقوب ليث به مناطق طبرستان از
منطقه بجنورد مي گذشت .

پس از عصر درخشان سامانيان و روي كار آمدن تركان سلجوقي كه از نواحي شمال شرقي به ايران حمله ور شدند ,
منطقه كنوني  بجنورد نيز تحت تائير اين هجوم قرار گرفت  . با استفاده از آشفتگيهاي پايان عصر سلجوقي ,
دولت خوارزمشاهيان در شمال خراسان بنياد نهاده شد و مسلم است كه اين تغيير و تحول سياسي نمي توانست بر منطقه بجنورد بي تاثير  بوده باشد .

به ا ستناد پژوهشهاي باستان شناسي و بررسيهاي تاريخي طي قرون 5 تا7 هجري قمري قسمت اعظم بجنورد مسكوني بوده كه  شهرهاي عظيم وگسترده اي ازاين دوره در نقاطي همچون عزيز آباد و كهنه كند و در
حمله مغول صدمات فراواني ديده و بكلي با خاك يكسان مي شوند . منطقه بجنورد در سالهاي پاياني قرن هشتم هجري در معرض لشكر كشي تيمور قرار مي گيرد . بعد از تيمور جانشينان او توجه زيادي به خراسان مي نمايند كه اين توجهات بر اوضاع سياسي و اجتماعي و فرهنگي اين شهرستان بي تاثير نبوده است . در آغازين سالهاي قرن دهم با ظهور صفويه بر اثر غلبه ارتباطات فرهنگي و اقتصادي , ثبات و آرامش بر اين منطقه مستولي مي گردد و نواحي شمال خراسان روند ترقي و آباداني و پيشرفت را طي مي نمايد .

وجود كاروانسراهاي متعدد از جمله رباط قلي ، رباط عشق و رباط قره بيل در اطراف بجنورد و در جاجرم كه جديدا به شهرستان ارتقا يافته ، نشان دهنده اين امر مي باشد . در اين دوره مرزباني و ايجاد استحكامات مرزي مورد توجه قرار
 مي گيرد كه  با اسكان كردهاي مغرب ايران در اين منطقه , كم و بيش از تهاجمات اقوام غارتگر به شمال ايران جلوگيري به عمل مي آيد . در نيمه اول قرن دوازدهم و بعد از سقوط دولت صفوي اقوام غربي خراسان زمينه هاي رونق و ترقي دهات و شهرهاي ناحيه را فراهم مي نمايند  و بايستي زمينه استقرار شهرهايي  مثل بجنورد در شمال خراسان در زمان افشاريه فراهم شده باشد . شهر بجنورد  در عصر قاجاريه مورد توجه پادشاهان قاجار قرارمي گيرد و حكمرانان اين شهر لقب ايلخاني مي يابند.

شهرستان بجنورد با توجه به قدمت و پيشينه اي كه دارد  داراي آثار و امكنه تاريخي فراوان است كه تا كنون
حدود 135 اثر و بناي تاريخي  آن به ثبت رسيده است .

فهرست زير شامل برگزيده اي از ابنيه و آثار شناسايي شده شهرستان بجنورد است [2]

بجنورد حامي اسلام و انقلاب اسلامي

اهميت به هر موضوعي ، لازمه شناخت آن موضوع است . براي شناخت جايگاه بجنورد ، شناخت وقايع تاريخي
ضرورت پيدا مي كند . بدين لحاظ سطوري چند از تاريخ معاصر با بهره گيري از مدارك و اسناد تاريخي درج مي گردد .

قبل از انقلاب اسلامي ايران ، در شهرستان بجنورد علماء و روحانيوني همچون شيخ محمد تقي بجنوردي ،
 سيد محمد حسيني بجنوردي ، حاج محمد تقي بجنوردي ، حاج رجب علي ، حاج ميرزا بابا مرتضوي سنخواستي و
 سيد رضا امامي بسطامي زندگي مي كردند  كه جملگي آنان بخشي از عمر خود را به منظور فراگيري علوم دينيه در عتبات عاليات سپري نمودند و پس از مراجعت به كشور ، افكار و احكام ناشي از فقاهت نجف اشرف را به فرا خور
خويش در بجنورد  اشاعه دادند .

                      در ايام زمامداري رضا شاه ، علماء بجنورد تربيت شده نجف اشرف بوده اند كه مي توان از جمله آنان
 به حجت الاسلام و المسلمين سيد حسن امامي ، شيخ ذبيح ا . .  فقيه ، ميرزا عبدالحي مجتهد و
 آيت ا . .  ميرزا احمد مرتضوي ، شيخ احمد محبعلي اشاره نمود .

علماي مذكور با حكومت فقاهتي و افكار آخوند خراساني و شيخ ميرزا حسن نائيني و شيخ فضل ا. . .  نوري
مانوس بودند 

                    در ايام كشف حجاب و طرح متحد الشكل كردن مردم توسط رضا شاه ، علماي بجنورد از جمله
خانواده محترم امامي بعنوان مبارزه منفي با نظام ، بجنورد را  ترك نموده و به يكي از باغات اطراف هجرت كردند و
مدت 5 سال  با خانواده و فرزندان از باغ خارج نشدند و طرح متحد الشكل كردن و كشف حجاب در مورد آنان اجراء
نشد و همچنان به مقاومت در برابر رژيم  ادامه دادند .

مردم بجنورد براي علمايي كه داراي چنين انديشه ديني بودند ، ارج بسيار قائل مي شدند  .
مرحوم شيخ ذبيح ا. . . فقيه نيز مدت 5 سال از منزلش خارج نشد و طرح فوق را نپذيرفت . او در نزد مردم به
زهد ونقوي مشهور است .

                  در جريان ملي شدن صنعت نفت ، مردم بجنورد پشتيباني خود را از اين  نهضت اعلام كردند . آنان در اين راه مبارزات چشمگيري داشتند و بعد از انقلاب اسلامي يكي از خيابانهاي بجنورد به نام رضا امامي
كه جزء شهداي دوران قبل از انقلاب مي باشد نامگذاري شده است .

در شهرستان بجنورد خانواده امامي به رهبري حجت الاسلام والمسلمين سيد حسن امامي و فرزند برومندش
شهيد رضا امامي ، زعامت مردم را بعهده گرفتند . در برابر اين خانواده ، خانات و صاحب منصبان سلطنت طلب قرار داشتند . در قضيه انتخابات سال 1332 خانواده امامي و طرفدارانش از نامزدي مهندس عقيلي براي مجلس  كه مورد حمايت آيت ا . .  كاشاني بود پشتيباني نمودند واين در حالي بود كه نامزد مورد نظر خانات و سلطنت طلب ها شخصي به نام يار محمد شادلو ايلخاني بود .

در روز 25 مرداد در شهرستان  بجنورد هنگامه و تظاهرات با شكوهي به حمايت از آيت  ا. . . كاشاني و
دكتر  محمد مصدق برگزار گرديد . بالاخره در روز 28 مرداد 1332 ، خوانين و سلطنت طلب ها مقاومت ملي مردم را
در عين قساوت و به طور زننده اي سركوب كردند . تمام اين وقايع در روزنامه هاي نواي خراسان ، مرد مبارز منعكس و در آرشيو كتابخانه آستان قدس رضوي موجود است .

                        در سال 1342 ، طرح هاي آمريكايي ( اصلاحات ارضي  و  . . .  ) به اجراء گذاشته مي شود . علمايي همچون  آيت ا. . . ميرزا احمد مرتضوي ، شيخ رجبعلي ، شيخ عبدا. . . رازي و . . .  با اين طرح هاي آمريكايي مخالف بودند .

مرحوم آيت ا …  مرتضوي در دوران عمر بابركتش به احياء شعائر و احكام اسلامي همت گماشته و مدرسه سلطانيه ، مساجد ، تكايا و حسينه هاي شهرستان را با حمايت و پشتيباني مردم احياء نمود .

از سال 1320 الي 1357 با  هدايت و راه نمايي علماي شهرستان ، مردم بجنورد مقلد آيات و مراجع عظام مشهور يعني 
 امام خميني (ره) ، اصفهاني ، حكيم ، بروجردي ، شاهرودي ، سيد ميرزا حسن موسوي بجنوردي و خويي بودند و وجوهات شرعيه خودشان را به روحانيون محترم بجنورد براي تقديم به اين اعاظم مي پرداختند .

                    با اوج گيري انقلاب اسلامي به رهبري امام خميني (ره)  ،  
حضرت آيت ا. . . خامنه اي ( رهبر فرزانه انقلاب )و شهيد هاشمي نژاد در سالهاي 1356 و 1357 چند بار براي تنوير افكار عمومي به بجنورد تشريف آوردند  و مورد استقبال همه شيفتگان اسلام و  انقلاب قرار گرفتند .

  در ميان شهرهاي شمالي خراسان بجنورد اولين شهرستاني بود كه مردم با رهبري روحانيون از جمله
حضرت آيت ا… حبيب ا… مهمان نواز به قيام عليه رژيم منحوس پهلوي مبادرت كردند . رژيم حتي با توجه به
روحيات اسلام خواهي و استقلال طلبي مردم بجنورد  مزدوراني را در قالب چماقداران  از مناطق ديگر براي
 سركوب انقلابيون به خدمت بگيرد

از سال 1358 مانند اكثر مناطق كشور ، گروه هاي منحرف به فعاليت هاي گسترده اي براي عضو گيري در اين
سرزمين پرداختند ولي مردم مومن وانقلابي شهرستان بجنورد به رهبري روحانيت معظم  و با كمك نيروهاي مخلص و مومن هيچگاه اجازه فعاليت را به گروههاي التقاطي و منحرف ندادند .

                     در دوران دفاع مقدس ايثار و فداكاري و روحيه مذهبي مردم شرافتمند بجنورد و اطاعت آنان از
روحانيت معظم بويژه رهبر كبير انقلاب و بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني ( ره ) به اوج خود رسيد .

بجنورد با اعزام 18000 رزمنده و اهداي كمكهاي شايان به جبهه هاي نور عليه ظلمت , وفاداري خود را به
امام راحل و ولايت فقيه و تثبيت نظام مقدس جمهوري اسلامي به اثبات رساندند از اين لحاظ بجنورد در سطح
استان